Profilaktyka

Fala upałów 2024: jak chronić zdrowie podczas ekstremalnych temperatur

Porady na falę upałów: jak chronić się przed przegrzaniem, dla kogo upały są najniebezpieczniejsze i jakie aktywności wybrać w gorące dni.

Redakcja · 29 czerwca 2026
Dangerous current warning sign on Manly Beach in Australia, with blue sky and ocean waves.
Fot. Seán O'Halloran / Pexels · Pexels License

Fala upałów stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia, szczególnie dla osób z grup ryzyka, dlatego konieczne jest wdrożenie odpowiednich strategii ochrony i profilaktyki. Wysokie temperatury mogą prowadzić do niebezpiecznych stanów, takich jak udar cieplny czy przegrzanie organizmu, ale przy zastosowaniu podstawowych zasad bezpieczeństwa można znacznie zmniejszyć to ryzyko.

Kto jest najbardziej zagrożony podczas fali upałów?

Nie wszystkie osoby jednakowo reagują na ekstremalnie wysokie temperatury. Niektóre grupy są narażone na szczególnie wysokie ryzyko poważnych powikłań zdrowotnych:

Grupa ryzykaPrzyczyna wrażliwościZalecane działania
DzieciNiedojrzały system termoregulacjiStały nadzór, częste nawadnianie, unikanie słońca
Osoby starsze (65+)Osłabiona zdolność do regulacji temperatury ciałaRegularne kontakty, wspólna troska, dostęp do chłodnych pomieszczeń
Kobiety w ciążyZwiększone zapotrzebowanie na wodę i energięDodatkowe nawadnianie, unikanie wysiłku, częste przerwy
Osoby przewlekle choreOgraniczone możliwości adaptacji organizmuKonsultacja z lekarzem, dostosowanie leków, monitorowanie stanu
Osoby samotneBrak wsparcia i kontroli ze strony otoczeniaRegularne wizyty, telefony, zaproszenia do chłodnych miejsc

Co to oznacza: Jeśli w Twojej rodzinie lub otoczeniu znajduje się ktoś z tych grup, warto zaplanować dodatkową opiekę i wsparcie. Regularne kontakty, zaproszenia do chłodnych miejsc oraz monitorowanie stanu zdrowia mogą uratować życie.

Jak chronić się przed przegrzaniem w godzinach szczytu upałów?

Najprostszą strategią jest unikanie ekspozycji na słońce w najgorętszych godzinach dnia. Zaleca się ograniczenie przebywania na słońcu między godz. 11:00 a 17:00, kiedy nasłonecznienie jest największe i temperatura osiąga maksimum. W tym okresie UV jest również najintensywniejsze.

Regularne nawadnianie organizmu to drugi filar ochrony. Woda powinna być dostępna przez cały dzień, a jej spożycie powinno być zwiększone w porównaniu z normalnym dniem. Należy unikać alkoholu i napojów zawierających kofeinę, które mogą przyspieszyć dehidratację.

Intensywny wysiłek fizyczny powinien być całkowicie unikany w godzinach szczytu upałów. Jeśli chcesz być aktywny, zaplanuj ćwiczenia na wczesny ranek (przed godz. 11:00) lub wieczorem (po godz. 17:00), zawsze pamiętając o odpowiednim nawodnieniu.

Bezpieczne sposoby spędzania czasu podczas fali upałów

Fala upałów nie oznacza, że musisz spędzać czas w monotonny sposób. Istnieje wiele atrakcyjnych alternatyw dla przebywania na pełnym słońcu:

Aktywności w chłodnych, zacienionych miejscach

Spacery w zacienionych parkach we wczesnych godzinach porannych lub wieczorem to doskonały sposób na zachowanie aktywności bez ryzyka przegrzania. Alternatywą są wizyty w klimatyzowanych miejscach publicznych: bibliotekach, muzeach, domach kultury czy centrach handlowych. Te miejsca oferują nie tylko ochronę przed upałem, ale też możliwość rozwijania zainteresowań i spędzenia czasu z rodziną.

Aktywności w domu

W upalne dni warto poświęcić czas na czytanie książek, gry planszowe, prace plastyczne lub gotowanie. Te aktywności mogą być zarówno relaksujące, jak i stymulujące umysłowo. Dodatkowo, przygotowywanie posiłków w domu pozwala na kontrolę temperatury otoczenia.

Aktywność fizyczna w bezpiecznych godzinach

Jeśli planujesz intensywny wysiłek fizyczny, wykonuj go rano lub po zachodzie słońca. Pamiętaj o odpowiednim nawodnieniu – pij wodę przed, podczas i po ćwiczeniach, nawet jeśli nie czujesz pragnienia.

Rola zieleni w ochronie zdrowia podczas upałów

Rośliny to nie tylko estetyka – stanowią kluczowy element ochrony zdrowia publicznego podczas fali upałów. Zdrowe drzewa, krzewy i uprawy poprawiają jakość powietrza, obniżają temperaturę otoczenia, zatrzymują wodę oraz zapewniają żywność dla ludzi i zwierząt.

Dlatego w okresie wysokich temperatur warto pamiętać o odpowiednim podlewaniu roślin, szczególnie młodych drzew i nasadzeń. Regularne podlewanie wczesnym rankiem lub wieczorem zapewnia roślinom dostęp do wody, gdy temperatury są niższe. Dbanie o zieleń wokół nas to jednocześnie inwestycja w nasze własne zdrowie i bezpieczeństwo żywnościowe.

Wspólna troska jako klucz do bezpieczeństwa

Fala upałów to nie tylko indywidualne wyzwanie – to moment, kiedy wspólnota staje się ważna. Zwracanie uwagi na osoby samotne, starsze i wymagające wsparcia to proste, ale skuteczne działania. Regularny kontakt telefoniczny, zaproszenie do chłodnego miejsca czy sprawdzenie, czy osoba ma dostęp do wody, może mieć ogromne znaczenie.

Przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa – ograniczenie przebywania na słońcu, regularne nawadnianie, unikanie intensywnego wysiłku i wspólna troska – to najlepszy sposób na ograniczenie ryzyka przegrzania organizmu i udaru cieplnego podczas fali upałów.

Najczęstsze pytania

Jakie są objawy udaru cieplnego i przegrzania organizmu?

Objawy to: silny ból głowy, zawroty głowy, nudności, szybki puls, zaburzenia świadomości i brak potu mimo wysokiej temperatury. W przypadku podejrzenia udaru cieplnego należy natychmiast wezwać pomoc medyczną i przenieść osobę do chłodnego miejsca.

Ile wody dziennie pić podczas fali upałów?

Podczas upałów zaleca się zwiększone nawadnianie – woda powinna być dostępna przez cały dzień. Dokładna ilość zależy od wieku, stanu zdrowia i poziomu aktywności, ale generalnie powinno się pić więcej niż zwykle, unikając jednocześnie alkoholu i kofeiny.

Które grupy ludzi są najbardziej zagrożone podczas fali upałów?

Największemu ryzyku przegrzania organizmu ulegają: dzieci, osoby starsze powyżej 65 lat, kobiety w ciąży, osoby przewlekle chore oraz osoby przyjmujące leki wpływające na termoregulację. Osoby samotne wymagają szczególnej uwagi i wsparcia.

Jakie aktywności można wykonywać podczas fali upałów?

Bezpieczne opcje to: spacery w zacienionych parkach o poranku lub wieczorem, wizyty w klimatyzowanych miejscach (biblioteka, muzeum, centrum handlowe), czytanie, gry planszowe, prace plastyczne i gotowanie. Jeśli chcesz być aktywny fizycznie, zaplanuj to na wczesny ranek lub po zachodzie słońca.

Jak dbać o rośliny podczas fali upałów?

Regularne podlewanie, szczególnie młodych drzew i nasadzeń, jest kluczowe. Zdrowe rośliny poprawiają jakość powietrza, obniżają temperaturę otoczenia i zatrzymują wodę, co pośrednio chroni również zdrowie ludzi.

Na podstawie: Gov.pl. Tekst opracowany redakcyjnie.