Konserwanty w żywności zwiększają ryzyko nadciśnienia i chorób serca

Niektóre konserwanty stosowane w żywności mogą zwiększać ryzyko nadciśnienia tętniczego i chorób sercowo-naczyniowych — wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie European Heart Journal. Naukowcy obserwowali ponad 112 tysięcy dorosłych uczestników przez średnio blisko osiem lat, analizując ich szczegółowe dzienniki żywieniowe i marki kupowanych produktów.

Jakie są wyniki badania nad konserwantami?

Analiza wykazała, że osoby spożywające najwięcej konserwantów niebędących przeciwutleniaczami miały wyższe ryzyko nadciśnienia tętniczego w porównaniu z osobami spożywającymi ich najmniej. W przypadku konserwantów o działaniu przeciwutleniającym ryzyko nadciśnienia było wyższe o 22 procent. W trakcie obserwacji odnotowano 5544 nowe przypadki nadciśnienia tętniczego oraz 2450 zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Warto jednak podkreślić, że badanie miało charakter obserwacyjny, co oznacza, że wykazuje zależność statystyczną, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Naukowcy zaznaczają, że obserwacje wymagają potwierdzenia w kolejnych badaniach, a także zwracają uwagę na możliwość wpływu niezmierzonych czynników na uzyskane wyniki.

Gdzie znajdują się konserwanty w żywności?

Konserwanty należą do jednych z najczęściej stosowanych dodatków do żywności. Ich zadaniem jest ochrona produktów przed zepsuciem, rozwojem bakterii, pleśni czy procesami utleniania. Dzięki nim żywność może dłużej zachować świeżość, smak i wygląd.

Jednym z najczęściej stosowanych konserwantów jest E250, czyli azotyn sodu. Substancja ta znajduje się przede wszystkim w przetworzonym mięsie, w tym w niektórych wędlinach, kiełbasach, parówkach czy konserwach mięsnych. Azotyn sodu pełni kilka funkcji jednocześnie — hamuje rozwój groźnych bakterii, przedłuża trwałość produktów oraz odpowiada za charakterystyczny różowy kolor wędlin. Z punktu widzenia producentów jest więc niezwykle użyteczny.

Konserwanty znajdują się również w pieczywie, napojach i innych produktach wymagających przedłużenia okresu przydatności do spożycia.

Jakie mechanizmy biologiczne mogą wyjaśniać wpływ konserwantów na serce?

Autorzy badania podkreślają, że na razie nie wiadomo dokładnie, w jaki sposób niektóre dodatki do żywności mogłyby zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Istnieje jednak kilka biologicznych mechanizmów, które mogą tłumaczyć zaobserwowane zależności.

Stres oksydacyjny i uszkodzenia komórkowe

Badania laboratoryjne wskazują, że część konserwantów, takich jak sorbinian potasu czy azotyn sodu, może uszkadzać komórki lub nasilać stres oksydacyjny — zaburzenie równowagi między wolnymi rodnikami a mechanizmami obronnymi organizmu. Przewlekły stres oksydacyjny jest jednym z czynników sprzyjających rozwojowi miażdżycy i innych chorób układu krążenia.

W przypadku azotynów badacze wskazują, że mogą one nasilać stres oksydacyjny oraz sprzyjać powstawaniu związków N-nitrozowych, które wiązano wcześniej z większym ryzykiem insulinooporności i nadciśnienia.

Wpływ na wątrobę i metabolizm

Niektóre eksperymenty sugerują, że sorbinian potasu może wpływać na rozwój stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD). Ponieważ zdrowie wątroby i układu sercowo-naczyniowego jest ze sobą ściśle powiązane, takie zmiany mogłyby pośrednio zwiększać ryzyko chorób serca.

Zaburzenia gospodarki cukrowo-insulinowej

Naukowcy zwracają uwagę na możliwy wpływ wybranych dodatków na gospodarkę glukozowo-insulinową. Badania na zwierzętach i w warunkach laboratoryjnych sugerują, że niektóre konserwanty mogą sprzyjać insulinooporności lub zaburzać wydzielanie insuliny i glukagonu. Cukrzyca typu 2 oraz insulinooporność należą do czynników ryzyka nadciśnienia tętniczego i chorób sercowo-naczyniowych.

Autorzy badania przypominają, że wcześniejsze eksperymenty laboratoryjne sugerowały możliwość nasilenia stresu oksydacyjnego i uszkodzeń komórkowych przez niektóre konserwanty, w tym azotyny. Dotyczyło to m.in. sorbinianu potasu, azotynów czy propionianów.

Co to oznacza dla konsumenta?

Wyniku badania zwracają uwagę na możliwy wpływ dodatków do żywności na zdrowie układu krążenia, ale naukowcy podkreślają ograniczenia swoich obserwacji. Większość mechanizmów wyjaśniających wpływ konserwantów pochodzi z badań przedklinicznych, często przeprowadzanych przy użyciu dawek wyższych niż te, na które przeciętny konsument jest narażony wraz z żywnością.

Dlatego potrzebne są dalsze badania, które pozwolą ocenić, czy podobne mechanizmy mogą odgrywać istotną rolę także u ludzi spożywających konserwanty w typowych ilościach. Mimo że badanie nie dostarcza definitywnych dowodów przyczynowo-skutkowych, warto być świadomym, które produkty zawierają konserwanty, i starać się ograniczać ich spożycie, szczególnie jeśli mamy czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takie jak nadciśnienie, insulinooporność czy zaburzenia metaboliczne.

Warto również pamiętać, że zdrowy styl życia — w tym zbilansowana dieta bogata w świeże produkty, regularna aktywność fizyczna i kontrola stresu — pozostaje kluczowym elementem profilaktyki chorób serca i nadciśnienia tętniczego.