Nowotwory skóry: profilaktyka i wczesne wykrycie. Program Gdańska

Nowotwory skóry, w tym czerniak i raki podstawnokomórkowy, należą do najczęściej diagnozowanych nowotworów na świecie, a ich głównym czynnikiem ryzyka jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe. Gdańsk podejmuje zdecydowane działania na rzecz profilaktyki i wczesnego wykrycia tych zmian poprzez program “Gdańsk Wybiera Zdrowie”, który w lipcu 2024 roku skoncentrował się na edukacji dotyczącej bezpieczeństwa skóry.

Skala problemu: liczby, które zaskakują

Program “Gdańsk Wybiera Zdrowie” wykazuje skalę zaangażowania miasta w profilaktykę. W pierwszym półroczu 2024 roku przebadano ponad 17 000 osób, a z całego programu skorzystało ponad 1000 mieszkańców Gdańska. Dominika Jaśkowiak, prezes zarządu Fundacji MEDEA, która koordynuje inicjatywę, ujawniła ambitne cele: do końca 2026 roku planuje się osiągnąć wynik ponad 30 000 badań.

Program obejmuje szerokie spektrum schorzeń – od cukrzycy i insulinooporności, przez choroby otępienne, aż po nowotwory narządów rodnych i piersi. Jednak w lipcu głównym bohaterem był czerniak i inne nowotwory skóry.

Zasada ABCDE: jak rozpoznać podejrzane znamię

Dermatolog dr n. med. Magdalena Antoszewska podczas prelekcji “Czerniak – jak go rozpoznać, zanim będzie za późno?” szczegółowo omówiła kluczową metodę samoobserwacji. Zasada ABCDE to prosty, ale niezwykle ważny system oceny znamion:

Element	Objawy do obserwacji
A – Asymetria	Znamię nie jest symetryczne względem osi
B – Brzeg	Nieregularny, rozmyty lub postrzępiony brzeg
C – Kolor	Niejednorodny kolor, wiele barw w jednym znamieniu
D – Średnica	Średnica większa niż 6 mm (wielkość gumki do ołówka)
E – Ewolucja	Zmiana wyglądu, wielkości lub koloru w czasie

Jeśli zaobserwujesz którykolwiek z tych objawów, konieczna jest konsultacja z dermatolożką. Regularne samobadanie skóry to pierwsza linia obrony przed poważnymi zmianami.

Fotoprotekcja: najważniejsza inwestycja w zdrowiu skóry

Promieniowanie ultrafioletowe jest potwierdzonym czynnikiem środowiskowym rozwoju nowotworów skóry. Dr Antoszewska podkreśliła, że fotoprotekcja powinna być priorytetem nie tylko dla gdańszczan, ale też dla turystów przyjeżdżających do miasta.

Kluczowe zasady ochrony przeciwsłonecznej:

• Kremy z filtrem SPF – stosować przez cały rok, nie tylko latem, nawet w pochmurne dni
• Ubrania ochronne – długie rękawy, spodnie, kapelusze i okulary przeciwsłoneczne
• Unikanie intensywnego słonecznika – szczególnie między 10:00 a 16:00
• Prawidłowa ilość kremu – około 30 ml (pełna łyżeczka) na całe ciało
• Ponowne aplikowanie – co 2 godziny, szczególnie po kąpieli

Dr Antoszewska jednoznacznie stwierdziła: “Jeśli chcemy mieć ładną skórę bez przedwczesnych oznak fotostarzenia, stosujmy kremy z filtrem, chrońmy się przed promieniowaniem UV i stosujmy się do zasad fotoprotekcji”. Opalenizna to nie znak zdrowia, lecz naturalna reakcja obronna skóry na uszkodzenie.

Dermatoskopia: nowoczesna diagnostyka na plaży

Do głównych atrakcji “Plaży Zdrowej Skóry” w Brzeźnie (18 lipca 2024) należały bezpłatne badania videodermatoskopowe znamion. Dermatoskopia to nieinwazyjne badanie, podczas którego specjalista obserwuje struktury skóry niedostrzegalne dla oka. Badanie trwa kilka minut i nie sprawia bólu.

Największym zainteresowaniem cieszyły się właśnie te bezpłatne badania, co świadczy o rosnącej świadomości gdańszczan dotyczącej znaczenia wczesnego wykrycia zmian skórnych.

Strefy edukacyjne i praktyczne porady

Program obejmował również specjalistyczne strefy tematyczne:

• Punkt analizy skóry – kosmetolodzy pomagali określić typ skóry i doradzali w wyborze odpowiedniego poziomu ochrony
• Badania dermatoskopowe – specjaliści oceniali znamiona pod kątem cech niepokojących
• Pokazy praktyczne – “Samobadanie skóry krok po kroku” oraz “Samobadanie skóry w 5 minut”
• Quizy edukacyjne – “Fakt czy Mit?” i “Mistrz Bezpiecznego Lata” weryfikowały wiedzę uczestników

Ewa Golubska, technik farmaceutyczny z Gemini, podkreśliła znaczenie całorocznej ochrony: “Badamy skórę twarzy pod kątem nawilżenia, natłuszczenia, przebarwień oraz naczynek. Zwracamy też uwagę na to, aby ochrona filtrem była stosowana przez cały rok – tak, by dbać o naszą skórę zarówno pod kątem pielęgnacji, jak i zdrowia”.

Dodatkowe spotkania i możliwości badań

Program “Gdańsk Wybiera Zdrowie” zaplanował dwa otwarte spotkania “Kawa z dermatolożką”:

• 21 lipca 2024 (10:00–15:00) – Bank Pekao SA, ul. Piecewska 31
• 27 lipca 2024 (16:00–19:00) – Rada Dzielnicy Wrzeszcz Dolny, ul. Manifestu Połanieckiego 36

W obu miejscach dostępne były bezpłatne badania dermatoskopowe, konsultacje specjalistyczne, pokazy samobadania i quizy profilaktyczne. Zapisy odbywały się na miejscu, a liczba miejsc była ograniczona.

Co to oznacza dla zdrowia publicznego

Initjatywy takie jak “Gdańsk Wybiera Zdrowie” mają fundamentalne znaczenie dla zdrowia publicznego. Wczesne wykrycie czerniaka w stadium I (ograniczonego do skóry) daje szansę na całkowite wyleczenie w ponad 95% przypadków. W zaawansowanych stadiach przeżywalność znacznie spada.

Regularna kontrola znamion, wykonywanie badań dermatoskopowych oraz stosowanie odpowiedniej ochrony przeciwsłonecznej mogą zatem ratować życie. Program pokazuje, że edukacja profilaktyczna, przeprowadzona w dostępny i angażujący sposób (na plaży, w lokalnych społecznościach), może zmienić nawyki zdrowotne mieszkańców.

Dominika Jaśkowiak zaprosiła wszystkich gdańszczan do korzystania z bezpłatnych badań i wiedzy przekazywanej przez specjalistów. To nie tylko szansa na wczesne wykrycie potencjalnych zagrożeń, ale też inwestycja w długoterminowe zdrowie skóry i świadomość profilaktyczną.