Dieta ketogeniczna wspiera leczenie chorób psychicznych. Co mówią badania?

Dieta ketogeniczna może wspierać leczenie zaburzeń psychicznych takich jak depresja, zaburzenie afektywne dwubiegunowe i schizofrenia — wynika z rosnącej liczby badań naukowych. Choć wyniki są obiecujące, eksperci podkreślają, że potrzebne są dalsze, bardziej rozległy badania kliniczne, zanim metoda ta stanie się standardową rekomendacją w psychiatrii.

Jak dieta ketogeniczna wpływa na mózg?

Dieta ketogeniczna radykalnie zmienia sposób, w jaki organizm pozyskuje energię. Zamiast spalać węglowodany (które stanowią około 65 procent kalorii w diecie śródziemnomorskiej), osoba na diecie keto pozyskuje około 60 procent kalorii z tłuszczów, 30 procent z białka i zaledwie 10 procent z węglowodanów.

Proces ten wprowadza organizm w stan ketozy. Wątroba rozkłada tłuszcz na ketony — gotowe do spalenia fragmenty, które łatwo przechodzą przez barierę krew-mózg i są chętnie przyjmowane przez mózg jako alternatywne paliwo. Według dr Georgii Ede, psychiatry z Massachusetts, „kiedy mózg wykorzystuje ketony jako paliwo, przełącza się w tryb sprzyjający regeneracji”.

Kluczowa różnica leży w tym, jak mózg funkcjonuje w wielu chorobach psychicznych. Dr Shebani Sethi z Uniwersytetu Stanforda, która sformułowała pojęcie „psychiatrii metabolicznej”, wyjaśnia: „W normalnych warunkach komórki przekształcają węglowodany w cukier (glukozę), aby uzyskać energię. Jednak w wielu chorobach neurodegeneracyjnych i psychicznych — w tym w zaburzeniu dwubiegunowym, schizofrenii i chorobie Alzheimera — mózg traci zdolność do prawidłowego spalania glukozy”. To oznacza, że komórki nerwowe mogą funkcjonować znacznie lepiej, gdy otrzymają alternatywne źródło energii w postaci tłuszczów.

Co pokazują badania naukowe?

Badania nad wpływem diety ketogenicznej na zaburzenia psychiczne są wciąż na wczesnym etapie, ale wyniki zaczynają być zachęcające. Dr Shebani Sethi przeprowadziła kilka badań, które wskazują na potencjalne korzyści:

Badanie	Rok	Uczestnicy	Wyniki
Badanie z poprawą objawów	maj 2024	Kilkadziesiąt osób z zaburzeniem dwubiegunowym lub schizofrenią	Znacząca poprawa objawów depresyjnych i funkcji poznawczych po miesiącu
Badanie pilotażowe	2024	Pacjenci psychiatryczni	Złagodzenie objawów depresji po kilku miesiącach
Badanie z poprzedniego roku	2023	Pacjenci psychiatryczni	Złagodzenie symptomów psychiatrycznych
Badanie nad depresją kliniczną	luty 2024	Osoby z depresją kliniczną	Tylko nieznaczna poprawa w porównaniu z ulepszoną wersją normalnej diety

Warto zwrócić uwagę, że wyniki nie są całkowicie jednoznaczne. Jedno z badań opublikowanych w lutym wykazało, że u osób z depresją kliniczną przydzielonych do diety keto na sześć tygodni rezultaty były zaledwie nieznacznie lepsze niż u osób, które stosowały zdrowszą wersję swojego normalnego planu żywieniowego.

Historia pacjentki: jak dieta zmieniła życie

Przykład Julianne Armijo, 39-letniej pielęgniarki i doktorantki z Michigan, ilustruje potencjał tej metody. Armijo przez lata zmagała się z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym — warunkiem, w którym okresy głębokich depresji przeplatają się z epizodami manii. Nawet przy przyjmowaniu dwóch powszechnie przepisywanych leków — antydepresantu i leku przeciwdrgawkowego — epizody powracały. Podczas jednego z nich skakała po koparkach i traktorach na placu budowy, mając wrażenie, że otaczające ją drzewa iskrzą i oddychają.

Kiedy lekarze zmienili jej terapię na lek przeciwpsychotyczny, Armijo zaobserwowała, że nowy lek otępiał jej nastrój i koncentrację. Szukając alternatywy, dowiedziała się w szkole pielęgniarskiej, że dieta ketogeniczna od ponad wieku ogranicza napady padaczkowe u dzieci. Ponieważ padaczkę leczy się również lekami przeciwdrgawkowymi, uznała, że może istnieć powiązanie. Trzy lata temu postanowiła spróbować.

„Różnicę zauważyłam już w pierwszych tygodniach” — mówi Armijo. „Uświadomienie sobie, że zamiast skrajnych wzlotów i upadków mogę po prostu doświadczać normalnych, ludzkich zmian nastroju, całkowicie odmieniło moje życie”.

Czy wszyscy psychiatrzy zgadzają się z tym podejściem?

Nie wszyscy specjaliści są przekonani do diety ketogenicznej jako metody leczenia zaburzeń psychicznych. Dr Mark Taylor, psychiatra z Edynburga w Szkocji, który analizował naukową wiedzę na temat keto dla artykułu o odżywianiu i nastroju, stwierdza: „Nie jestem przekonany, że istnieje przytłaczająca baza dowodów na poparcie tej metody”. Obecnie jej nie zaleca swoim pacjentom.

Jednak podejście może się zmienić w miarę napływu kolejnych wyników badań, zwłaszcza dla pacjentów, którzy nie odczuwają ulgi lub doświadczają skutków ubocznych przy stosowaniu dotychczasowych leków. W toku jest kilkadziesiąt badań oceniających potencjalne korzyści z diety w przypadku zespołu stresu pourazowego (PTSD), zaburzeń ze spektrum autyzmu, choroby Alzheimera i zaburzeń nastroju.

Dr Shebani Sethi rozpoczyna większe badanie obejmujące 120 uczestników ze schizofrenią, zaburzeniem dwubiegunowym i ciężką depresją — co sugeruje, że zainteresowanie tą metodą wśród naukowców rośnie.

Psychiatria metaboliczna: zmiana paradygmatu

Kluczową zmianą w myśleniu psychiatrycznym jest przesunięcie fokusa z nierównowagi neuroprzekaźników na metabolizm mózgu. Przez dziesięciolecia psychiatria skupiała się na neurotransmiterach takich jak dopamina i serotonina, traktując ich nierównowagę jako główną przyczynę zaburzeń psychicznych.

Jednak jak podkreśla dr Georgia Ede, psychiatra z Massachusetts: „Nierównowaga chemiczna neuroprzekaźników od dawna była uważana za główną przyczynę wielu chorób psychicznych, ale to niepełny obraz. To, co naprawdę chcemy zrozumieć w psychiatrii metabolicznej, to przyczyna tych zaburzeń chemicznych”.

Badacze wskazują, że powiązanie między metabolizmem mózgu a zaburzeniami psychicznymi nie jest nowe — już w latach 20. XX wieku wiązano je ze sobą. Jednak przez dziesięciolecia temat ten był spychany na dalszy plan. Nowsze prace jednoznacznie dowodzą, iż „ogólnoustrojowe i centralne nieprawidłowości metaboliczne wpływają na funkcjonowanie mózgu oraz zachowanie”.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli zmagasz się z zaburzeniami psychicznymi, dieta ketogeniczna może być warta rozważenia — ale z kilkoma zastrzeżeniami. Po pierwsze, nie powinna zastępować tradycyjnego leczenia psychiatrycznego, w tym farmakoterapii i psychoterapii. Po drugie, wyniki badań są obiecujące, ale nie są jeszcze definitywne, szczególnie w przypadku depresji klinicznej.

Jeśli jesteś zainteresowany próbowaniem diety ketogenicznej jako uzupełnienia istniejącego leczenia, koniecznie skonsultuj się z psychiatrą lub lekarzem, który będzie monitorować Twoje objawy i możliwe interakcje z lekami. Dieta keto wymaga również znaczących zmian w sposobie jedzenia — wyeliminowanie zbóż, słodkich owoców, roślin strączkowych, ziemniaków i większości przetworzonych produktów.

Dla osób, które nie odczuwają ulgi przy stosowaniu dotychczasowych leków lub doświadczają nieprzyjemnych skutków ubocznych, potencjalne korzyści mogą być warte wysiłku. Jednak dla osób, których obecne leczenie działa dobrze, zmiana diety może nie być konieczna.