Niestabilny grafik pracy szkodzi zdrowiu mężczyzn bardziej niż kobiet

Zmienność godzin pracy w tygodniu ma istotnie różny wpływ na zdrowie w zależności od płci pracownika. Badanie opublikowane w czasopiśmie SSM – Population Health ujawnia, że mężczyźni pracujący w niestabilnym grafiku narażeni są na znacznie wyższe ryzyko pogorszenia zdrowia niż ich żeńskie odpowiedniczki.

Jak zmienność godzin wpływa na mężczyzn?

Analiza danych z US Current Population Survey, obejmująca ponad 61 tys. Amerykanów w wieku produkcyjnym, wykazała wyraźną korelację między wahaniami czasu pracy a samopoczuciem zdrowotnym u mężczyzn. U pracowników, których grafik przybiera formy takie jak 20 godzin w jednym tygodniu, następnie 60 godzin w kolejnym, a znowu 60 i 20 godzin, ryzyko pogorszenia zdrowia sięga 38 procent. Dla porównania, mężczyźni pracujący w stabilnym rozkładzie godzin doświadczają tego ryzyka na poziomie 28 procent.

Różnica dziesięciu punktów procentowych jest znacząca z perspektywy zdrowia publicznego. Oznacza to, że sama zmienność harmonogramu pracy — niezależnie od całkowitej liczby przepracowanych godzin — stanowi dodatkowy czynnik ryzyka dla zdrowia mężczyzn. Prawdopodobieństwo oceny własnego zdrowia jako dobrego spada u nich z około 46 procent przy stabilnym grafiku do 38 procent w warunkach zmienności.

Czy kobiety doświadczają podobnych problemów?

Sytuacja kobiet pracujących w zmiennym grafiku przedstawia się inaczej. Badanie nie wykazało wyraźnego statystycznego związku między zmiennością godzin pracy a pogorszeniem samooceny zdrowia u pracownic. Jednak to nie oznacza, że zmienność nie wpływa na ich zdrowie — przejawia się to w inny sposób.

U kobiet ryzyko ograniczeń w pracy z powodów zdrowotnych wzrasta z około 2,5 procent do około 8 procent. Wzrost ten jest ponad trzykrotny i sugeruje, że niestabilny grafik może prowadzić do rzeczywistych ograniczeń funkcjonalnych, nawet jeśli kobiety nie zgłaszają pogorszenia ogólnej oceny zdrowia. Może to wskazywać na różne mechanizmy, poprzez które zmienność godzin pracy wpływa na mężczyzn i kobiety.

Tabela porównawcza: wpływ zmienności na zdrowie według płci

Wskaźnik	Mężczyźni – grafik stabilny	Mężczyźni – grafik zmienny	Kobiety – grafik zmienny
Ryzyko pogorszenia zdrowia	28%	38%	brak istotnego związku statystycznego
Prawdopodobieństwo dobrego zdrowia	~46%	~38%	nie zmierzone w badaniu
Ryzyko ograniczeń w pracy z powodów zdrowotnych	nie podane	nie podane	~8% (wzrost z ~2,5%)

Co oznacza zmienność godzin pracy dla pracownika?

Badanie autorki Sinyee Qianyi Lu zwraca uwagę na zjawisko, które badacze określają mianem „efektu zdrowego pracownika-ocalałego”. Dotyczy to sytuacji, w której osoby, których zdrowie pogorszyło się na tyle, że musiały ograniczyć lub przerwać pracę, nie są już objęte badaniem. To oznacza, że rzeczywisty wpływ zmienności godzin może być jeszcze bardziej znaczący niż sugerują same liczby.

Zmienność godzin pracy to nie to samo co długie godziny pracy. Pracownik, który pracuje konsekwentnie 50 godzin tygodniowo, doświadcza innych stresów niż ten, którego harmonogram waha się między 20 a 60 godzinami. Nieprzewidywalność utrudnia planowanie życia prywatnego, wpływa na rytm snu i czuwania, komplikuje opiekę nad rodziną i może prowadzić do chronicznego stresu.

Co to oznacza dla pracownika i pracodawcy?

Dla mężczyzn pracujących w branżach o zmiennym grafiku — takich jak handel detaliczny, usługi gastronomiczne, transport czy opieka medyczna — wyniki badania powinny być sygnałem do podjęcia działań profilaktycznych. Stabilizacja harmonogramu pracy, nawet jeśli nie zmniejszy całkowitej liczby godzin, może przyczynić się do poprawy zdrowia.

Dla kobiet wyzwaniem jest fakt, że zmienność godzin pracy może nie być postrzegana jako problem zdrowotny — pracownice mogą nie zgłaszać pogorszenia samopoczucia, mimo że rzeczywiste ograniczenia funkcjonalne rosną. To wymaga bardziej uważnego monitorowania zdrowia pracownic oraz świadomości, że brak skargi na zdrowie nie zawsze oznacza jego dobrą kondycję.

Pracodawcy powinni rozważyć wprowadzenie bardziej przewidywalnych harmonogramów pracy, szczególnie w zawodach, gdzie zmienność jest tradycyjnie wysoka. Stabilny grafik może okazać się inwestycją w zdolność pracownika do wykonywania swoich obowiązków i zmniejszenia absencji chorobowej.