Zdrowie Psychiczne

Czas przed ekranem a depresja u nastolatków: co pokazało badanie bliźniąt

Szwedzkie badanie ponad 21 tys. bliźniąt pokazuje, że związek czasu przed ekranem z depresją i lękiem jest słabszy, niż dotąd zakładano.

Autor: Anna Kowalczyk, 11 października 2026
Teenage girl using smartphone while relaxing on a sofa, depicting leisure and connectivity.
Fot. https://kaboompics.com/ / Pexels · Pexels License

Związek między czasem spędzanym przed ekranem a depresją i lękiem u nastolatków okazuje się słabszy, niż sugerowały wcześniejsze analizy, wynika z dużego szwedzkiego badania bliźniąt prowadzonego przez Karolinska Institutet.

Jak przebiegało badanie nad bliźniętami?

Zespół Karolinska Institutet objął obserwacją ponad 21 tys. bliźniąt i śledził je od 9. roku życia aż do dorosłości. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Human Behaviour”. Autorami pracy są dr Tong Gong oraz dr Emma Frans.

Kluczową cechą projektu było porównanie rodzeństwa. Bliźnięta dorastają w tym samym domu, w podobnych warunkach rodzinnych, a bliźnięta jednojajowe dodatkowo dzielą niemal identyczny materiał genetyczny. Dzięki temu można odróżnić wpływ samego korzystania z ekranów od czynników, które wspólnie kształtują całą rodzinę.

Które aktywności przed ekranem są najbardziej problematyczne?

Badanie nie traktowało czasu ekranowego jako jednej, jednorodnej kategorii. Wyniki różniły się w zależności od tego, co młodzi ludzie robili na urządzeniu.

Rodzaj aktywnościZwiązek z objawami depresji i lęku
GranieWyraźny związek z objawami
CzatowanieWyraźny związek z objawami
Przeglądanie internetuWyraźny związek z objawami
Oglądanie TV i filmówSłabszy związek lub jego brak

Ta różnica ma praktyczne znaczenie. Cała godzina spędzona na obejrzeniu serialu i godzina intensywnego czatowania z rówieśnikami nie muszą mieć takiego samego wpływu na psychikę.

Czy długie korzystanie z ekranów zwiększa ryzyko zaburzeń?

Według wyników piętnastolatki, które spędzały przed ekranem ponad 6 godzin dziennie, miały więcej zaburzeń niż te, które korzystały z niego do 2 godzin dziennie. Lęk i depresja w późniejszym życiu występowały ponad dwukrotnie częściej w grupie, której dotyczył ten wzorzec. Liczby te pokazują, że problem istnieje, ale nie oznaczają, że każdy długi kontakt z ekranem prowadzi do choroby.

Dlaczego wcześniejsze szacunki mogły być zawyżone?

Najważniejszy wniosek badania dotyczy skali efektu. Wpływ czasu ekranowego okazał się słabszy, niż dotychczas zakładano. Jak pisze w swoim materiale Rynek Zdrowia, dr Tong Gong, współautorka badania, tłumaczy to tak: „Nasze wyniki sugerują, że do tej pory związek ten mógł być przeszacowywany, ponieważ nie uwzględniał w pełni wspólnych czynników rodzinnych”.

Innymi słowy, część zależności, które wcześniej przypisywano ekranom, mogła wynikać z tego, w jakich warunkach dorastają młodzi ludzie: z atmosfery w domu, nadzoru rodziców czy sytuacji rodzinnej. Dlatego autorzy uważają, że zalecenia nie powinny koncentrować się wyłącznie na czasie ekranowym.

Co to oznacza dla rodziców i nastolatków?

Wyniki nie są powodem do paniki, ale dają konkretne wskazówki. Po pierwsze, zamiast skupiać się tylko na liczbie godzin, warto zwrócić uwagę na to, co dziecko robi na urządzeniu. Gra czy czatowanie z rówieśnikami mogą mieć inne konsekwencje niż obejrzenie filmu.

Po drugie, sygnałem ostrzegawczym powinny być długie, codzienne sesje trwające wiele godzin, zwłaszcza połączone z pogorszeniem nastroju, wycofaniem lub zmianą zachowania. W takiej sytuacji dobrze jest porozmawiać z dzieckiem i, jeśli to konieczne, skonsultować się ze specjalistą.

Po trzecie, sama ograniczona liczba godzin nie wystarczy. Równie ważne są relacje w rodzinie, wsparcie dorosłych i to, czy młody człowiek ma przestrzeń do rozmowy o emocjach. To właśnie te czynniki, zgodnie z tokiem rozumowania badaczy, mogą odgrywać równie dużą rolę jak sam ekran.

Na podstawie: Rynek Zdrowia. Tekst opracowany redakcyjnie.