Profilaktyka

Nowotwory u mężczyzn: profilaktyka, badania i darmowe akcje w Polsce

Dlaczego mężczyźni częściej umierają na nowotwory niż kobiety? Sprawdź, które badania profilaktyczne warto wykonać i jakie bezpłatne akcje są dostępne.

Autor: Tomasz Wiśniewski, 16 listopada 2026
A doctor examining a patient's throat in a clinical setting, highlighting professional healthcare.
Fot. cottonbro studio / Pexels · Pexels License

Nowotwory u mężczyzn stanowią poważny problem zdrowotny, a jednym z kluczowych czynników jest opóźnianie badań profilaktycznych. Według danych rejestru nowotworów za 2023 rok w Polsce zachorowało 96 925 mężczyzn i 95 997 kobiet, natomiast zmarło 53 322 mężczyzn i 46 354 kobiety. Oznacza to, że przy zbliżonej liczbie zachorowań mężczyźni umierają wyraźnie częściej.

Dlaczego mężczyźni częściej umierają na nowotwory?

Różnica w liczbie zgonów wynosi prawie 7 tysięcy na niekorzyść mężczyzn, a ich wskaźnik zgonów jest wyższy o około 15 proc. niż u kobiet. Wpływ na to ma kilka czynników: późniejsze zgłaszanie się do lekarza, rzadsze korzystanie z profilaktyki oraz charakter najczęstszych nowotworów, które w wielu przypadkach wykrywa się dopiero w zaawansowanym stadium.

Które nowotwory zagrażają mężczyznom najbardziej?

Największe obciążenie stanowią trzy nowotwory: płuca, jelita grubego i prostaty. Ich udział w zgonach onkologicznych mężczyzn wygląda następująco:

NowotwórUdział w zgonach onkologicznych mężczyzn
Rak płucaok. 26 proc.
Rak jelita grubegook. 13 proc.
Rak prostatyprawie 11 proc.

Rak prostaty jest jednocześnie najczęściej diagnozowanym nowotworem u mężczyzn. Ryzyko rośnie z wiekiem oraz wtedy, gdy w rodzinie występowały nowotwory, dlatego osoby z obciążonym wywiadem rodzinnym powinny rozważyć wcześniejsze konsultacje z lekarzem.

Jak wykrywać raka prostaty?

Podstawowym badaniem w kierunku raka prostaty jest oznaczenie stężenia PSA we krwi. Wynik należy zawsze omówić z lekarzem, ponieważ sam poziom PSA nie przesądza o diagnozie. Warto wiedzieć, że związek aktywności fizycznej i unikania otyłości z ryzykiem tego nowotworu nie jest jednoznaczny. Z kolei nadmierna tkanka tłuszczowa jest powiązana z zaawansowanymi postaciami choroby, co czyni dbanie o masę ciała sensownym elementem profilaktyki.

Nowotwory narządów moczowo-płciowych

Szacunki wskazują, że 3 na 10 mężczyzn zachoruje na nowotwór męskich narządów moczowo-płciowych. To liczba, która pokazuje, jak ważna jest regularna kontrola zdrowia.

Rak jądra i samobadanie

Rak jądra jest najczęstszy u młodszych mężczyzn. Samobadanie pozwala zauważyć nowe zgrubienia, guzki, obrzęk lub zmianę wielkości jądra. Każdy z tych objawów wymaga wizyty u lekarza. Przy wczesnym wykryciu szanse na wyleczenie są bardzo wysokie, bo wynoszą 95 proc.

Gdzie mężczyzna może zbadać się bezpłatnie?

NFZ finansuje bezpłatne programy profilaktyczne, a szczegółowe warunki i zakres badań są opisane w zestawieniu NFZ. Oprócz nich w Polsce działają kampanie społeczne, m.in. „Pan i Pani przebadani. A Ty?” prowadzona przez Główny Inspektorat Sanitarny oraz „Kocurze, badaj się!” organizowana przez Fundację Rakiety. Z kolei akcja Mosznowładcy, realizowana przez Fundację Nie Warto, oferuje darmowe USG jąder i badanie PSA, ale tylko do końca listopada. Listopad jest zresztą Miesiącem Walki z Męskim Rakiem, co sprawia, że to właśnie wtedy łatwiej o bezpłatne działania.

Katarzyna Binkiewicz, psychoonkolożka z Fundacji Rakiety, zwraca uwagę, że część mężczyzn unika badań ze strachu przed diagnozą, z poczucia wstydu lub pod wpływem oczekiwań otoczenia. Prawo.pl przytacza jej słowa, że wielu mężczyzn odkłada badania profilaktyczne.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli jesteś mężczyzną, nie czekaj na pojawienie się objawów. Zaplanuj wizytę profilaktyczną, zapytaj lekarza o badanie PSA i regularnie wykonuj samobadanie jąder. Jeżeli w rodzinie występowały nowotwory, poinformuj o tym lekarza już podczas pierwszej konsultacji. Warto też wykorzystać bezpłatne programy NFZ oraz akcje społeczne, zwłaszcza w listopadzie. Najmocniejszym argumentem za profilaktyką pozostaje fakt, że wczesne wykrycie znacząco zwiększa szanse na wyleczenie.

Na podstawie: Prawo.pl. Tekst opracowany redakcyjnie.