Gdzie zaczyna się bezpieczeństwo lekowe?

Bezpieczeństwo lekowe rodzi się na uczelniach, które kształcą kadry naukowe i medyczne oraz prowadzą badania podstawowe. To fundament, na którym buduje się innowacje i ostatecznie dostęp pacjentów do bezpiecznych leków.

Jaka jest rola uniwersytetów w bezpieczeństwie lekowym?

Uniwersytety to źródło potencjału ludzkiego i innowacyjnego. Prowadzą badania podstawowe, kształcą przyszłych naukowców i lekarzy, a także współpracują z przemysłem farmaceutycznym w transferze technologii i komercjalizacji odkryć.

Co to jest transfer technologii w farmacji?

To proces, w którym wyniki badań naukowych przeprowadzonych na uczelniach trafiają do przemysłu, który je komercjalizuje i wprowadza na rynek jako nowe leki. Wymaga współpracy naukowców z przedsiębiorcami, którzy myślą inaczej i działają w innym horyzoncie czasowym.

Jak Polska wspiera bezpieczeństwo lekowe finansowo?

Agencja Badań Medycznych (założona w 2019 r.) finansuje badania kliniczne, produkcję leków generycznych i innowacyjnych, ośrodki badań wczesnych faz, a także studia podyplomowe dla naukowców. Od 2027 r. wdrażana będzie nowa Polityka Lekowa Państwa.

Dlaczego apteki są ważne dla bezpieczeństwa państwa?

Apteki to element infrastruktury zdrowotnej, który w sytuacjach kryzysowych (konflikty, katastrofy) zapewnia dostęp do leków, gdy szpitale mogą być niedostępne. Farmaceuci muszą być przygotowani na pracę w warunkach kryzysowych, w tym posiadać wiedzę z medycyny taktycznej.

Bezpieczeństwo lekowe Polski zaczyna się na uczelniach

Jak uniwersytety i instytucje badawcze budują bezpieczeństwo lekowe Polski? Odkryj rolę nauki, innowacji i współpracy między akademią a biznesem.

Bezpieczeństwo lekowe to nie pojedyncze działanie, lecz złożony ekosystem, który buduje się latami na fundamentach edukacji, badań naukowych i współpracy między instytucjami. Podczas konferencji “Innovation Day: bezpieczeństwo lekowe Polski i Europy” eksperci wskazali jednoznacznie: proces ten zaczyna się na uczelniach, które kształcą kadry, prowadzą badania i tworzą innowacje.

Uniwersytety jako źródło bezpieczeństwa lekowego

Prof. Ewa Krogulec, prorektorka ds. rozwoju Uniwersytetu Warszawskiego, podkreśliła, że trudno wyznaczyć dokładne granice bezpieczeństwa lekowego, ale jego początek znajduje się właśnie na uczelniach. To tam kształcą się przyszłe kadry naukowe i medyczne, które będą odpowiadać za rozwój farmacji i opiekę nad pacjentami.

Prof. Zygmunt Lalak, prorektor ds. badań UW, zwrócił uwagę na kluczową rolę ludzi: “Naukowiec to nie jest osoba zamknięta w wieży z kości słoniowej. Uniwersytet to nie mury, aparatura. Najważniejsi są ludzie”. Uniwersytety dysponują ogromnym potencjałem ludzkim i innowacyjnym, ale wymaga to odpowiedniego wsparcia i zarządzania.

Interdyscyplinarność i współpraca nauka-biznes

Bezpieczeństwo lekowe wymaga interdyscyplinarnego podejścia i elastyczności w badaniach. Równie istotna jest współpraca naukowców z otoczeniem biznesowym – firmami farmaceutycznymi, które mogą skomercjalizować odkrycia. Prof. Lalak wyjaśnił kluczową różnicę: “Trzeba pamiętać, że naukowiec to nie jest przedsiębiorca. Inaczej myśli naukowiec zajmujący się badaniem podstawowym, inaczej organizacja”.

Dlatego właśnie transfer technologii z uczelni do przemysłu wymaga specjalnych mechanizmów wsparcia. Kluczowe jest inwestowanie w badania podstawowe oraz wsparcie transferu technologii do przemysłu, który ostatecznie skomercjalizuje pomysł. Dzięki temu możliwe jest osiągnięcie efektu synergii.

Model “lejka innowacji” w produkcji leków

Prof. Maciej Masłyk z KUL porównał proces wytwarzania leków do lejka – u góry bardzo szerokiego, zawierającego badania podstawowe, następnie badania weryfikacyjne, a na końcu zaledwie kilka cząsteczek trafiających do badań klinicznych. Model ten powinno się odnieść do skali całego kraju.

“Jeżeli badaniami podstawowymi wypełnimy worek innowacji po brzegi, aż się będzie wylewało, to później będzie z czego wybierać” – zaznaczył prof. Masłyk. To oznacza, że solidne dofinansowanie badań podstawowych to inwestycja, która nie przynosi natychmiastowych efektów, ale tworzy bazę dla przyszłych innowacji.

Rola Agencji Badań Medycznych i finansowanie

Agencja Badań Medycznych, utworzona w 2019 roku, odgrywa kluczową rolę w polskim ekosystemie bezpieczeństwa lekowego. Dr inż. Zuzanna Nowak-Życzyńska, dyrektorka Wydziału Nauki i Ewaluacji ABM, przypomniała o głównych obszarach wsparcia:

Obszar wsparcia	Przykłady działań
Produkcja leków	Leki generyczne, innowacyjne technologie CAR-T
Badania kliniczne	Niekomercyjne badania (deeskalacja dawek, ulepszanie procedur)
Infrastruktura	9 ośrodków badań klinicznych wczesnych faz
Edukacja naukowców	Studia podyplomowe (np. program Harvard Medical School)
Międzynarodowa współpraca	Dostęp do badań międzynarodowych i kontaktów z naukowcami na świecie

Agencja finansuje również badania dotyczące zmniejszania lub odstawienia leków (deeskalacja) oraz ulepszania procedur medycznych, aby skracać pobyt pacjentów w szpitalach. Od 2027 roku wdrażane będą nowe zasady refundacyjne w ramach “Polityki Lekowej Państwa” na lata 2026–2031, co wpłynie na działalność agencji.

Polska w międzynarodowych programach badawczych

Polska ma znaczący udział w europejskim programie badawczo-rozwojowym Horizon Europe – uczestniczy w nim 110 ośrodków z Polski. Program ocenia projekty według trzech kryteriów: doskonałości naukowej, wdrożenia oraz wpływu – nie tylko ekonomicznego, ale całościowego na zdrowie publiczne.

To pokazuje, że polska nauka ma potencjał konkurencyjny na arenie międzynarodowej i może przyciągać finansowanie dla badań nad bezpieczeństwem lekowym.

Bezpieczeństwo lekowe w czasach kryzysu

Współczesne wyzwania, takie jak konflikty zbrojne czy pandemia, pokazują, że bezpieczeństwo lekowe to także kwestia przygotowania infrastruktury na sytuacje kryzysowe. Apteki są elementem bezpieczeństwa państwa, a kompetencje farmaceutów kluczowe w opiece nad pacjentami, gdy dostęp do szpitali lub leków staje się ograniczony.

Polska powinna czerpać z doświadczeń ukraińskich. Konieczne jest przygotowanie rozwiązań pozwalających zminimalizować ryzyko zakłóceń w dostawie leków, uprościć obrót lekami i proces ich wytwarzania. Farmaceuci powinni być szkoleni z medycyny taktycznej, aby mogli działać efektywnie w warunkach kryzysowych.

Dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak z SGH podkreśliła znaczenie umiejętności zarządczych i komunikacji między środowiskami akademickim i biznesu. “Ekonomia ma ogromne zastosowanie w bezpieczeństwie lekowym, trzeba to wykorzystać”. Przygotowanie odpornej na kryzys infrastruktury, identyfikacja punktów ryzyka w łańcuchach dostaw oraz kształcenie zarządzających to elementy, które wciąż wymagają rozwinięcia.

Znaczenie kształcenia młodej kadry naukowej

Uczestnicy konferencji zgodzili się, że wielką sztuką jest znaleźć, wykształcić i odpowiednio pokierować potencjałem ludzkim. Trzeba zadbać o “ponadprzeciętne umysły”, by nie odpływały na rynek komercyjny. Równocześnie konieczne jest zapewnienie odpowiednich środków na infrastrukturę badawczą.

Kluczowe jest szkolenie młodej kadry naukowej w zakresie współpracy – zarówno krajowej, jak i międzynarodowej. Budowanie zespołów naukowców z odpowiednimi kompetencjami, właściwym zarządzaniem i godziwym wynagrodzeniem to warunki sine qua non dla “fermentu badawczego”, który jest niezwykle potrzebny.

Co to oznacza dla pacjentów i systemu opieki zdrowotnej

Bezpieczeństwo lekowe to nie abstrakcyjne pojęcie – ma bezpośredni wpływ na dostęp pacjentów do skutecznych i bezpiecznych leków. Jak stwierdził Łukasz Pietrzak, Główny Inspektor Farmaceutyczny: “Najlepszy lek to dostępny, najskuteczniejszy to stosowany”.

Inwestycje w badania podstawowe, transfer technologii, przygotowanie kadr i infrastruktury to długofalowe działania, które dziś mogą wydawać się kosztowne, ale jutro zaowocują nowymi lekami i procedurami medycznymi. Polska ma szansę budować solidne fundamenty bezpieczeństwa lekowego, jeśli będzie konsekwentnie wspierać naukę, edukację i współpracę między instytucjami.

Bezpieczeństwo to nie domena wyłącznie państwa – jak podsumował Artur Białoszewski, dyrektor Ośrodka Strategii i Analiz OIL w Warszawie – ale każdego z nas. Kapitału trzeba szukać zarówno w sobie, jak i w otoczeniu, budując ekosystem, w którym nauka, medycyna i biznes pracują razem dla zdrowia społeczeństwa.