One Health: jak dieta wpływa na zdrowie i planetę

Koncepcja One Health, rozwijana przez Światową Organizację Zdrowia, Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, Program Środowiska Unii Europejskiej oraz Światową Organizację Zdrowia Zwierząt, nie jest nową ideą — jej kształtowanie się rozpoczęło na przełomie XX i XXI wieku. Jednak jej znaczenie dla polityki żywieniowej dopiero teraz zyskuje szerokie uznanie w środowisku naukowym i zdrowotnym.

Polityka żywieniowa powinna być integralną częścią podejścia One Health, ponieważ to, co jemy, bezpośrednio wpływa na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych, oporność na antybiotyki, zmiany klimatu, dostępność wody pitnej i zachowanie bioróżnorodności.

Pochodzenie chorób zakaźnych — rola intensywnej produkcji zwierzęcej

Około 75 proc. chorób zakaźnych, które pojawiły się u ludzi w ostatnich dziesięcioleciach, ma pochodzenie odzwierzęce. Ta statystyka bezpośrednio wiąże się ze skalą i metodami nowoczesnej hodowli zwierząt.

Intensywna produkcja zwierząt zużywa niemal 3/4 wszystkich antybiotyków produkowanych na świecie. Leki te podawane są zwierzętom hodowlanym nie tylko w celach leczniczych, ale również jako stymulatory wzrostu. Taka praktyka przyspiesza ewolucję patogenów opornych na antybiotyki, które mogą następnie przenosić się na populacje ludzkie. Problem ten stanowi jedno z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego w XXI wieku.

Ślad wodny i zasoby naturalne — liczby, które mówią same za siebie

Produkcja żywności odzwierzęcej pochłania ogromne ilości wody. Wołowina wymaga około 15,4 tysiąca litrów wody na każdy kilogram mięsa, podczas gdy soczewica — roślina bogatą w białko — potrzebuje zaledwie około 1,25 tysiąca litrów na kilogram.

Dysproporcja ta odzwierciedla się również w globalnym wykorzystaniu gruntów. Ponad 75 proc. światowej produkcji soi trafia na pasze dla zwierząt hodowlanych, a zaledwie około 6 proc. trafia bezpośrednio na ludzkie stoły. To oznacza, że znaczna część zasobów naturalnych przeznaczana jest na pośrednią produkcję mięsa i produktów mlecznych, zamiast bezpośrednio żywić ludzi.

Produkt	Ślad wodny (litry/kg)	Zastosowanie
Wołowina	~15 400	Bezpośrednio do spożycia
Soczewica	~1 250	Bezpośrednio do spożycia
Soja	75% produkcji	Pasza dla zwierząt

Jak dieta wpływa na emisje i klimat?

Zmniejszenie spożycia produktów odzwierzęcych o połowę mogłoby zmniejszyć globalne emisje gazów cieplarnianych o 30–50 proc. To znaczący potencjał, biorąc pod uwagę skalę kryzysu klimatycznego.

Europejczycy spożywają średnio około 1,5 kilograma mięsa tygodniowo. Tymczasem światowe rekomendacje wskazują, że 300–600 gramów mięsa tygodniowo jest wystarczające dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Różnica między rzeczywistym spożyciem a rekomendacjami sugeruje, że europejskie diety zawierają mięso w ilościach znacznie przekraczających potrzeby zdrowotne.

Diety roślinne a zdrowie człowieka

Badania pokazują, że diety oparte głównie na produktach roślinnych wiążą się ze zmniejszonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu drugiego oraz wybranych typów nowotworów. Nie oznacza to, że każdy musi zostać weganinem — chodzi o zmianę proporcji i zwiększenie udziału produktów roślinnych w codziennym menu.

Co to oznacza dla Ciebie?

Przejście na bardziej zrównoważoną dietę nie musi być radykalną zmianą. Nawet stopniowe zmniejszenie ilości mięsa i produktów mlecznych w favor produktów roślinnych przynosi korzyści zarówno dla zdrowia osobistego, jak i dla środowiska. Zmiana ta wpływa również na zmniejszenie presji na systemy produkcji zwierząt, co pośrednio ogranicza rozprzestrzenianie się oporności na antybiotyki.

Naukowcy z ośrodków badawczych w Polsce pracują nad dokumentowaniem tych powiązań. Publikacje w międzynarodowych czasopismach naukowych, takich jak „Frontiers in Environmental Science”, pokazują, że podejście One Health — integrujące zdrowie człowieka, zwierząt i ekosystemu — powinno stanowić fundament przyszłych polityk żywieniowych na poziomie krajowym i globalnym.

Wybory żywieniowe jednostek, łącząc się w skali społecznej, mogą przyczyniać się do zmian systemowych w produkcji żywności, zdrowiu publicznym i ochronie zasobów naturalnych.